Birecik’in Yüzyıllık Geleneği: Hasbeli Aş ve Karıncalarla Paylaşım Ritüeli

Şanlıurfa‘nın Birecik ilçesine has, köklü bir geçmişe sahip geleneksel lezzetlerden biri olan Hasbeli Aş, yüzyıllardır süregelen hem bir yemek hem de bir dilek geleneği olarak kabul edilmektedir.

Bölgedeki evlerde hazırlanan, mercimekli pilav olarak da bilinen Hasbeli Aş, sadece yerel bir yemek olmaktan öte, Birecik‘in inanç ve kültürel mirasındaki önemli konumunu sürdürmektedir.

Dileklerin ve Duaların Tadı

Birecik‘te, bilhassa Şıh Hasan Türbesi’nin bahçesinde icra edilen bu gelenekte, bir dileği olan kişiler Hasbeli Aş pişirerek yakınlarıyla beraber türbeyi ziyaret etmektedirler.

Türbe alanında dağıtılan Hasbeli Aş, dualar eşliğinde tüketilirken, yemeği yiyenler de içlerinden geçen dilekleri dile getirmektedirler. Bu geleneğe göre, hazırlanan yemekten belirli bir miktar da “karınca hakkı” olarak toprağa bırakılmaktadır.

Bu uygulamanın, paylaşım ruhunun, bereket inancının ve iyilik olgusunun bir simgesi olduğu belirtilmektedir.

Birecik Mutfağının Eşsiz Tarifi

Hasbeli Aş‘ın temel bileşeni, yeşil mercimekten daha küçük ve kahverengi kabuklu olan yerel hasbe mercimeğidir.

Birecik mutfağında ayrıcalıklı bir yere sahip olan bu özel yemek, nesilden nesile aktarılan geleneksel reçetelerle itinayla hazırlanmaktadır.

Hasbeli Aş İçin Gerekli Malzemeler

• 1,5 su bardağı hasbe (mercimek)
• 1 su bardağı pilavlık bulgur
• 2 yemek kaşığı sade yağ
• 2 yemek kaşığı zeytinyağı
• 1 yemek kaşığı zahvur (yalancı safran)
• 1 yemek kaşığı toz biber
• 1 tatlı kaşığı tuz
• 1 tatlı kaşığı karabiber

Hazırlanış Yöntemi

Yıkanmış mercimekler bir tencereye alınır, bir miktar zeytinyağı eklenir ve üzerini geçecek kadar sıcak su ile hafif diri kalacak şekilde haşlanır. Akabinde mercimeklerin suyu süzülür.

Haşlanan mercimeklerin üzerine bulgur, zahvur, toz biber, tuz ve karabiber ilave edilir. Sade yağ veya zeytinyağı ile kısa bir süre kavurma işlemi gerçekleştirilir.

Daha sonra üzerini aşacak kadar sıcak su eklenerek tencerenin kapağı kapatılır ve pişmeye bırakılır. İhtiyaç halinde sıcak su takviyesi yapılarak kıvamı ayarlanır.

Suyunu tamamen çeken Hasbeli Aş, ocaktan alındıktan sonra belirli bir süre dinlenmeye bırakılır. Geleneksel tarifte, mercimek ve bulgurun tamamen dağılmaması, hafif diri bir kıvamda kalması büyük önem arz etmektedir.