Şanlıurfa Ağzında Ekmeğin Dili: ‘Nan’ ve Yöresel Ekmek Adları Akademik Çalışmayla Mercek Altında

Şanlıurfa’da ekmeği karşılamak için kullanılan ‘nan’ sözcüğü ve yöreye has ekmek adları, akademik bir araştırmanın konusu oldu. Harran Üniversitesi araştırmacıları Osman Türk ve Merve Aslanoğlu tarafından kaleme alınan çalışmada, Farsça kökenli ‘nan’ sözcüğünün tarihî kullanımının 14-15. yüzyıllara dek uzandığı ifade edildi. Araştırma kapsamında açıh ekmek, bişi, fetir ve kıllor gibi yerel adlandırmaların anlamları da değerlendirildi.

Şanlıurfa Ağzında Ekmek Adları Makalesi Yayımlandı

‘Bir Lokmanın Dili: Şanlıurfa Ağzında Ekmek Adları’ başlığını taşıyan makale, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi’nin 31 Ağustos 2026 tarihli sayısında okuyucuyla buluştu. Çalışmada Şanlıurfa’nın yemek kültürü, ekmek türlerine verilen isimler ve bu sözcüklerin tarihî seyri üzerinden inceleme gerçekleştirildi.

Şanlıurfa’da Ekmeğe Neden ‘Nan’ Deniliyor?

Araştırmada elde edilen bulgulara göre, Şanlıurfa ağzında ekmeği ifade eden iki temel sözcük ‘ekmek’ ve ‘nan’ olarak dikkat çekiyor. Farsça kökenli ‘nan’ sözcüğü, yörenin gündelik konuşma dilinde yer alan adlandırmalar arasında bulunuyor.

Osman Türk ve Merve Aslanoğlu, sözcüğün Şanlıurfa ağzındaki yaygın kullanımını tarihî dil kaynakları aracılığıyla değerlendirdi. Araştırmacılar tarafından, söz konusu kullanımın bölgedeki iki dillilik ile bağlantılı olabileceği kaydedildi.

Çalışmada Türkçedeki ‘ekmek’ sözcüğünün geçmişine de değinildi. Tarihî kaynaklarda rastlanan ‘etmek’ ve ‘ötmek’ biçimleri incelenirken sözcüğün kökenine dair farklı dil bilimsel yaklaşımlar aktarıldı.

Açıh Ekmek, Bişi ve Fetir Adlarının Anlamları

Makalede Şanlıurfa ağzında yer alan ekmek adları, hazırlanma yöntemleri ve geleneksel kullanımlarıyla birlikte ele alındı. ‘Açıh ekmek’, ince ekmek ya da yufka ekmeği için kullanılan adlardan biri olarak tanımlandı.

‘Bişi’, bayramlarda hazırlanan yağlı veya tatlı ekmek çeşidini karşılıyor. ‘Darı ekmeği’ darı unundan üretilen ekmeği, ‘daş ekmeği’ ise üzerine pekmez dökülerek tüketilen bir ekmek tatlısını ifade ediyor.

Araştırmada ‘ev ekmeği’ kış mevsimi için hazırlanan ince yufka ekmeği şeklinde tanımlanırken ‘fetir’ sözcüğünün ince ekmek türleri için kullanıldığı belirtildi.

Kıllor ve Külünce de Çalışmada Yer Buldu

Şanlıurfa’nın yöresel hamur işleri arasında yer alan ‘kıllor’ da makalede incelenen adlandırmalardan biri oldu. Araştırmada bu sözcük, tatlı ya da tuzlu olarak hazırlanabilen, misafirlere ikram edilen ve külünce adıyla da tanınan hamur işi için kullanılıyor.

Çalışmada bazlama, kahke, gözleme, kıymalı ekmek ve lavaş gibi adlar da dil ve yemek kültürü açısından değerlendirmeye alındı. Araştırmacılar tarafından bazı sözcüklerin tarihî kökenlerine ilişkin farklı görüşler karşılaştırıldı.

Ekmek Adlarının Tarihî Geçmişi Yazılı Kaynaklarla İncelendi

Harran Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünden Doç. Dr. Osman Türk ile Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans öğrencisi Merve Aslanoğlu’nun hazırladığı araştırmada, Şanlıurfa ağzına dair sözlüklerden, tarihî Türkçe incelemelerinden ve yemek kültürü yayınlarından faydalanıldı.

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi’nin 23. cilt, 2. sayısında yayımlanan makale, 510-518. sayfalar arasında yer aldı. Çalışmada ekmek çeşitlerinin güncel üretim ve satış bilgileri yerine, Şanlıurfa’da kullanılan adların dilsel ve kültürel geçmişi incelendi.