Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 5 Mayıs 2025 tarihli kararı, tarım işçilerinin ücret, ihbar ve yıllık izin haklarına ilişkin dikkat çeken değerlendirmeler içeriyor. Karar, sigorta kaydı bulunmayan faaliyetnın tanık anlatımları ve diğer delillerle kanıtlanabilmesi açısından da önem taşıyor.
YARGITAY İŞ İLİŞKİSİNİ KABUL ETTİ
Davacı B.G., 2005 ile 2013 yılları arasında aralıklı, 2013 yılından 2018 yılının sonbaharına kadar ise kesintisiz biçimde bir narenciye bahçesinin bakımı, sulanması, gübrelenmesi ve budanması işlerinde çalıştığını ileri sürdü. Ailesiyle birlikte bahçedeki kulübede kalan işçi, sigorta kaydı yapılmadığını ve ücretini istemesinin ardından iş sözleşmesinin sona erdirildiğini belirterek dava açtı.
Bahçe sahibi, işçinin kulübede düşük bir kira karşılığında kiracı olarak oturduğunu ve taraflar arasında iş ilişkisi bulunmadığını savundu. İlk derece mahkemesi davayı reddetti. Bölge Adliye Mahkemesi de istinaf başvurusunu esastan reddetti.
Dosyayı inceleyen Yargıtay, tanık anlatımlarının işçinin faaliyet karşılığında davalıya ait evde oturduğu yönündeki iddiasını doğruladığını belirtti. Daire, taraflar arasında iş ilişkisi ele geçirildiğunun ve işçinin 01.01.2013 ile 30.09.2018 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının kabul edilmesi gerektiğine karar verdi.
Kararda, gerçekleştirilen işin tarım işi olması nedeniyle uyuşmazlığa 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerinin uygulanması gerektiği ifade edildi. İşçinin kıdem tazminatı hakkı bulunmadığına, buna karşılık ihbar tazminatı ile yıllık ücretli izin alacağının hesaplanması gerektiğine hükmedildi.
Yargıtay ayrıca işçinin faaliyetsı karşılığında işverene ait evde kaldığını dikkate aldı. İşçinin asgari ücret üzerinden hesaplanacak ücret alacağından evin belirlenecek kira bedelinin mahsup edilmesi, kalan ücret alacağı ile uyuşmazlık dönemine ait asgari geçim indiriminin ödenmesi gerektiğini bildirdi. İlk derece mahkemesinin kararı oy birliğiyle bozuldu.
Kararda geçen asgari geçim indirimi, 2013 ile 2018 arasındaki faaliyet dönemine ilişkin bir alacak kalemidir. AGİ, 2026 yılı için hazırlanan örnek hesaba dahil edilmedi.
NEDEN KIDEM TAZMİNATI YOK?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 4. maddesine göre 50 veya daha az işçi çalıştırılan tarım ve orman işyerlerinde kural olarak İş Kanunu uygulanmıyor. Bu işyerlerindeki hizmet ilişkileri, özel bir düzenleme bulunmadığında Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre değerlendiriliyor.
Bu ayrım önem taşıyor. Kıdem tazminatı İş Kanunu kapsamında düzenlenen bir hak. Türk Borçlar Kanunu’nda ise kıdem tazminatı bulunmuyor. Buna karşılık Borçlar Kanunu; fesih bildirimi, haklı sebebe dayanmayan fesih ve yıllık ücretli izin konularında işçiye bazı haklar tanıyor.
İHBAR SÜRESİ 6 HAFTAYA ÇIKIYOR
Türk Borçlar Kanunu’nun 432. maddesine göre belirsiz süreli hizmet sözleşmesi sona erdirilmeden önce karşı tarafa bildirim yapılması gerekiyor. Bildirim süreleri faaliyet süresine göre şöyle değişiyor.
1 yıla kadar çalışanlar için bildirim süresi 2 hafta.
1 yıldan 5 yıla kadar çalışanlar için bildirim süresi 4 hafta.
5 yıldan fazla çalışanlar için bildirim süresi 6 hafta.
İşveren, haklı bir sebep bulunmadan sözleşmeyi derhal sona erdirirse işçi bildirim süresine ait ücreti talep edebiliyor. Yargıtay da incelenen dosyada Borçlar Kanunu’nun 432 ve 438. maddeleri uyarınca ihbar tazminatının hesaplanması gerektiğini belirtti.
Borçlar Kanunu’nun 422. maddesine göre en az bir yıl çalışan işçiye yılda en az iki hafta ücretli izin verilmesi gerekiyor. On sekiz yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçiler için süre en az üç hafta. Hizmet ilişkisi sona erdiğinde kullanılmayan izinlerin ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden ödeniyor.
Çalışan sayısı ve gerçekleştirilen işin niteliği sonucu değiştirebilir. İşverenin aynı iş kolundaki diğer işyerlerinde çalışanlar da değerlendirmeye alınabilir. Bu nedenle her tarım işçisinin durumu ayrı incelenmelidir.
URFANATİK ÖRNEK HESABI YAPTI
2026 yılında aylık brüt asgari ücret 33 bin 30 TL. Aylık tutarın 30 güne bölünmesiyle günlük brüt ücret 1.101 TL olarak hesaplanıyor.
Örnek hesap; 40 yaşında, 5 yıldan fazla çalışmış, beş tam faaliyet yılı için hiç yıllık izin kullanmamış, son brüt ücreti asgari ücret olan ve bildirim süresine uyulmadan işten çıkarıldığı kabul edilen örnek bir işçi için hazırlandı.
İHBAR TAZMİNATI 46 BİN 242 TL
5 yılı aşan faaliyet için bildirim süresi 6 hafta, yani 42 gün. Günlük brüt ücretin 1.101 TL olduğu örnekte ihbar tazminatı 42 gün x 1.101 TL hesabıyla brüt 46 bin 242 TL oluyor.
YILLIK İZİN ÜCRETİ 77 BİN 70 TL
Beş tam faaliyet yılı için hiç izin kullanılmadığı varsayımında işçinin toplam 70 günlük izin hakkı bulunuyor. 70 gün x 1.101 TL hesabıyla kullanılmayan yıllık izin ücreti brüt 77 bin 70 TL’ye ulaşıyor.
TOPLAM BRÜT TUTAR 123 BİN 312 TL
İhbar tazminatı ile kullanılmayan yıllık izin ücreti toplandığında örnek işçinin brüt alacağı 123 bin 312 TL oluyor. Hesapta yalnızca bu iki alacak kalemi yer alıyor.
İşçinin faaliyet süresi, yaşı, gerçek ücreti, kullandığı izinler ve mahkemenin kabul edeceği koşullar tutarı değiştirebilir.
KARAR ŞANLIURFA İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?
Tarım işçiliği Şanlıurfa’da çok sayıda ailenin temel geçim kaynakları arasında yer alıyor. Kentten çıkan mevsimlik tarım işçileri yılın farklı dönemlerinde Adana ve Mersin’deki seralardan Karadeniz’deki fındık bahçelerine kadar birçok ilde çalışıyor. Harran Ovası ile fıstık bahçelerinde daha uzun süre çalışan işçiler de bulunuyor.
Yargıtay kararı, sigorta kaydı bulunmayan bir faaliyetnın tanık anlatımları ve diğer delillerle kanıtlanabileceğini gösteriyor. Ancak karar, aynı işverenin yanında kesintisiz çalıştığı kabul edilen bir işçiyle ilgili. Her yıl farklı işverenlerin yanında birkaç ay çalışan mevsimlik işçilerin hizmet süreleri ve alacakları farklı değerlendirilebilir.
Şanlıurfa’da 50 veya daha az işçi çalıştırılan tarım işyerlerinde çalışanların hakları, somut olayın koşullarına göre Türk Borçlar Kanunu kapsamında incelenebilir. İşyerindeki toplam çalışan sayısı ve işçinin fiilen yaptığı görev bu değerlendirmede belirleyicidir.
İŞÇİLER HANGİ BELGELERİ SAKLAMALI?
Tarım işçilerinin faaliyetyı ve ücret ilişkisini gösterebilecek kayıtları saklaması önem taşıyor. Banka dekontları, elden ödemeye ilişkin belgeler, işverenle gerçekleştirilen mesajlaşmalar, işyerinde çekilmiş tarihli fotoğraf ve videolar, SGK hizmet dökümü ile birlikte çalışan kişilerin tanıklığı uyuşmazlıklarda delil olarak değerlendirilebilir.
Sigortasız çalıştırıldığını düşünenler Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi ALO 170’e başvurabilir. Avukat tutacak maddi imkanı bulunmayanlar baroların adli yardım bürolarından destek isteyebilir. Başvuru yolu ve süreleri talebin türüne göre değişebileceği için somut durumun bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Editörün Notu: Haberde yer alan 123 bin 312 TL’lik hesaplama örnek niteliğindedir. Bu tutara fazla mesai, hafta tatili, resmi tatil ücretleri, faiz ve diğer olası alacaklar dahil edilmemiştir. Rakamlar brüt tutarlar üzerinden hesaplanmış olup yasal kesintiler sonrası net ödeme değişebilir. İşçinin kesin alacağı ise faaliyet süresi, ücret ve somut olayın koşullarına göre mahkeme tarafından belirlenir.
