Şanlıurfa’nın Unutulmaya Yüz Tutan Oyunu: Açıl Kilidim Açıl Nasıl Oynanır?

Şanlıurfa’ya özgü geleneksel çocuk oyunları arasında yer alan Açıl Kilidim Açıl, bilhassa kış gecelerinde hane içerisinde oynanan bir eğlence biçimiydi. Oyunda çocuklar yumruklarını birbirinin üzerine diziyor, ebe ise tekerlemeler ve karşılıklı sorularla oyunun akışını devam ettiriyordu.

Şanlıurfa’da Kış Gecelerine Ait Bir Ev Oyunu

Geçmiş dönemlerde Şanlıurfa’da çocuk oyunları, mevsim koşullarına ve yaş gruplarına bağlı olarak çeşitlilik arz ediyordu. Sokaklarda oynanan hareketli oyunların yanı sıra, kış gecelerinde evlerin içinde icra edilen oyunlar da mevcuttu.

Açıl Kilidim Açıl, evde bir araya gelen çocuklar tarafından oynanan geleneksel oyunlardan biri olarak biliniyordu. Kültür ve Turizm Bakanlığının Şanlıurfa Mahalli Çocuk Oyunları derlemesinde, oyunun bilhassa misafir çocuklarıyla birlikte oynandığına dikkat çekiliyor.

Yumruklar Üst Üste Dizilerek Kilit Oluşturuluyordu

Oyun başlarken çocuklar yere oturuyor ve ellerini yumruk şeklinde birbirinin üzerine yerleştiriyordu. Bu dizilim, oyunun temelindeki kilit benzetmesini meydana getiriyordu.

Ebe olarak belirlenen çocuk, işaret parmağını kullanarak en üstteki yumruktan itibaren elleri açmaya gayret ediyordu. Her aşamada oyuna ismini veren söz yeniden dile getiriliyordu.

Eller sırasıyla açıldıkça oyun, en alttaki yumruğa kadar ilerleyişini sürdürüyordu. Son ele ulaşıldığında ise oyunun farklı bir bölümüne geçiliyordu.

Son Kilit Karşılıklı Sorularla Çözülüyordu

Ebe, en alttaki eli diğerleri gibi açma imkânı bulamıyordu. Bunun üzerine elin sahibiyle ebe arasında, karşılıklı soruların yer aldığı bir diyalog gerçekleştiriliyordu.

Soru ve cevaplar; bir kuyu, inek, dağ ve kül etrafında şekillenen zincirleme bir anlatı ortaya koyuyordu. Verilen her cevap, ardından gelen sorunun çıkış noktası hâline geliyordu.

Bu kısmın sona ermesinin ardından son el de açılıyor ve oyun tamamlanmış oluyordu. Yeni turda oyuncuların rolleri değiştiriliyor ve aynı düzen yeniden uygulanıyordu.

Tekerleme ve Ortak Oyun Kültürü

Açıl Kilidim Açıl, yalnızca el hareketleri üzerine kurulu bir oyun değildi. Oyunun kayda değer bir kısmı sözlü anlatıma dayanıyordu.

Çocukların sırayla söz alması, aynı tekerlemeyi yinelemesi ve oyunun seyrini izlemesi gerekiyordu. Bu sayede fiziksel hareket ile sözlü oyun, tek bir etkinlik içinde bir araya getiriliyordu.

Bakanlık derlemesinde, Şanlıurfa çocuk oyunlarının aile yapısından, mahalle ilişkilerinden ve gündelik yaşamdan etkilendiği ifade ediliyor. Açıl Kilidim Açıl da bu oyunların ev ortamında oynanan örnekleri arasında gösteriliyor.

Şanlıurfa’nın Oyun Belleğinde Kayıt Altında

Geleneksel çocuk oyunları, Şanlıurfa halk kültürü kapsamında ayrı bir başlık altında ele alınıyor. Bakanlığın derlemesinde oyunlar; bebek, orta yaş çocuk ve genç oyunları olarak sınıflandırılıyor.

Açıl Kilidim Açıl, 5–12 yaş grubuna hitap eden oyunlar arasında bulunuyor. Evde misafir çocuklarıyla oynanabilmesi, oyunu açık alan gerektiren oyunlardan ayıran özellik olarak öne çıkıyor.

Oyunun tarihî kuralları ve karşılıklı konuşmaya dayalı düzeni, Şanlıurfa’nın sözlü kültüründe çocukların nasıl vakit geçirdiğini yansıtan örnekler arasında muhafaza ediliyor.