Şanlıurfa’nın Geleneksel Çalgılarında Saklı Botanik Miras: 8 Enstrümanda 25 Bitki Türü

Şanlıurfa’da geleneksel müzik aletlerinin üretiminde başvurulan malzemeleri mercek altına alan akademik bir çalışmada, 8 farklı çalgının yapımında 17 botanik familyaya mensup 25 bitki türü tespit edildi. 2004-2005 yıllarında yürütülen araştırmada, yöredeki el yapımı müzik aletlerinde değerlendirilen ağaçlar ve diğer odunsu bitkiler bilimsel bir yaklaşımla incelendi.

Hasan Akan, M. Maruf Balos ve Mustafa Aslan tarafından kaleme alınan çalışma, Biological Diversity and Conservation dergisinin 2013 yılında yayımlanan 6. cilt, 1. sayısında okuyucuyla buluştu. Araştırmada, geleneksel çalgı üretiminde kullanılan bitkilerin bilimsel ve yöresel adları da ele alındı.

Şanlıurfa’da 8 Çalgının Yapımında 25 Bitki Türü Belirlendi

Araştırmacılar tarafından Şanlıurfa’da el yapımı müzik aletlerinin üretiminde yararlanılan odunsu bitkiler etnobotanik perspektiften değerlendirildi. Yapılan inceleme neticesinde, sekiz farklı çalgının imalatında kullanılan toplam 25 bitki türü saptandı.

Söz konusu bitkilerin 17 ayrı familyaya ait olduğunun ortaya konulması, çalışmanın öne çıkan sayısal sonuçlarından biri olarak kayda geçti. Araştırma kapsamında yalnızca kullanılan malzemeler değil, bu bitkilerin geleneksel çalgı üretimindeki işlenme yöntemleri de incelendi.

Rosaceae ve Pinaceae Familyaları Ön Plana Çıktı

Çalgı yapımında başvurulan bitkilerin familyalara göre dağılımı da akademik çalışmada belgelendi. Elde edilen verilere göre Rosaceae (gülgiller) ve Pinaceae (çamgiller) familyalarından dörder bitki türü tespit edildi.

Fagaceae (kayıngiller) ve Moraceae (dutgiller) familyalarından ise ikişer tür araştırma kapsamına alındı. Bu doğrultuda dört familyadan toplam 12 bitki türü kayıt altına alındı. Çalışmanın bütününde incelenen bitki sayısı 25 olarak açıklandı.

Bitkilerin bilimsel adlarının yanı sıra yörede kullanılan isimleri de araştırmacılar tarafından belgelendi. Söz konusu kayıtlar, geleneksel müzik aletlerinin üretiminde değerlendirilen doğal malzemelere dair bilgiler barındırıyor.

Çalışmanın Verileri 2004-2005 Yıllarına Dayanıyor

An Ethnobotanical Research on Handmade Musical Instruments in Şanlıurfa, South East Anatolia, Turkey başlığını taşıyan makale, 15 Nisan 2013 tarihinde Biological Diversity and Conservation dergisinde yayımlandı. Çalışma, derginin 6. cilt, 1. sayısında 93-100. sayfaları arasında yer aldı.

Akademik araştırmanın verileri, 2004-2005 yıllarında gerçekleştirilen incelemelere dayanmaktadır. Bu sebeple kayda geçirilen 25 bitki türünün tamamının günümüzde de aynı çalgıların üretiminde kullanıldığına yönelik güncel bir sonuç bulunmamaktadır.

Çalışma, Şanlıurfa’nın geleneksel müzik kültürünü çalgıların yapımında kullanılan bitkiler aracılığıyla belgeleyen tarihsel bir araştırma niteliği taşıyor.