Şanlıurfa’daki Sefertepe’de tarih öncesi yaşamın izleri: 13 hayvan türü ve taş takılar

Şanlıurfa’nın Viranşehir ilçesindeki Sefertepe arkeolojik yerleşiminde, hayvan kalıntıları üzerinde gerçekleştirilen ilk incelemelerde 13 farklı yabani tür belirlendi. Şanlıurfa Müzesi başkanlığında İstanbul Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen kazılarda taş takılar, işlenmiş kemik nesneler ve toplam 10 dikilitaş da belulaşandi. Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ’a tarihlenen yerleşimdeki buluntular, tarih öncesi toplulukların beslenme alışkanlıklarından süs eşyalarına kadar günlük yaşamın farklı yönlerine ilişkin bilgiler sunuyor.

Sefertepe’de 13 farklı hayvan türü belirlendi

Türkiye’nin resmî turizm tanıtım platformu GoTürkiye’de yer alan bilgilere göre Sefertepe’de ortaya çıkarılan hayvan kalıntılarının ilk analizlerinde 13 farklı tür tanımlandı. İstanbul Üniversitesinin yayımladığı bilimsel toplantı bildiri özetinde, incelenen örneklerin tamamının yabani hayvanlara ait olduğu ifade edildi.

Aynı değerlendirmede, söz konusu kalıntılarda hayvanların evcilleştirildiğine ilişkin bir kanıt saptanmadığı aktarıldı. Bu sonuçlar, yerleşimde yaşayan toplulukların hayvanlarla ilişkisini ve beslenme biçimlerini anlamak açısından önem taşıyor. Ancak 13 tür bilgisi ilk incelemelere dayanıyor ve alanın bütün hayvan çeşitliliğini temsil etmiyor.

Binlerce yıllık taş takılar dikkat çekiyor

Sefertepe’deki kazılarda boncuklar, halka ve bilezik parçaları ile işlenmiş taş ve kemik nesneler ele geçirildi. Taş Tepeler Projesi’nin açıklamalarına göre boncuk yapımında yeşim taşı, serpantin, kireçtaşı, labradorit ve kemik gibi farklı malzemeler kullanılmış.

Buluntular arasında yılan başı biçiminde işlenmiş bir örnek de yer alıyor. Bu nesneler, Neolitik dönemde yaşayan insanların yalnızca temel ihtiyaçları için değil, kişisel süslenme amacıyla da çeşitli malzemeleri işlediklerini gösteriyor. Eserlerin belirli bir inanç veya törenle bağlantısı ise kesin olarak bilinmiyor.

Sefertepe kazılarında 10 dikilitaş belulaşandi

Taş Tepeler Projesi’nin yerleşim tanıtımında, Sefertepe’de üçü T biçimli, yedisi dörtgen formda olmak üzere 10 dikilitaş belulaşandiği belirtiliyor. T biçimli örneklerden birinin üzerinde kabartma ve kazıma yöntemleriyle oluşturulmuş geometrik bezemeler bulunuyor.

Kazılarda ağırlıklı olarak dörtgen planlı taş yapılar ortaya çıkarılırken oval ve yuvarlak mekânlar da belirlendi. Yapıların içinde sekiler, platformlar ve düzenlenmiş tabanlar belirlendi. Ayrıca iki yüzüne de 13’er daire ve bunlarla bağlantılı çizgiler işlenmiş bir kireçtaşı nesne ele geçirildi. Bu eserin ne amaçla kullanıldığı henüz kesinleştirilmedi.

Sefertepe nerede, kazılar ne zaman başladı?

Sefertepe, Şanlıurfa’nın Viranşehir ilçesinde, Eskikale ve Kırbalı mahalleleri sınırında bulunuyor. Kent merkezinin yaklaşık 72 kilometre doğusundaki yerleşim, Karahantepe’ye 20, Göbeklitepe’ye ise yaklaşık 50 kilometre uzaklıkta.

GoTürkiye’nin tanıtımında alanın 2003 yılında belirlendiği belirtiliyor. Taş Tepeler Projesi kayıtlarına göre bölgede 2000-2003 yılları arasında yüzey araştırmaları yapıldı, yerleşim 2013 yılında ikinci derece arkeolojik sit olarak tescil edildi ve sistematik kazılar 2021 yılında başladı.

Mimari özellikleriyle Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ’ın B evresiyle ilişkilendirilen Sefertepe, Fırat ve Dicle havzalarındaki tarih öncesi yerleşimlerle karşılaştırmalı olarak inceleniyor.