Şanlıurfa’da kiliseydi, fabrikaya dönüştü: Reji adının arkasındaki şaşırtıcı hikâye

Şanlıurfa’nın tarihî kent merkezinde bulunan ve bugün Reji Kilisesi adıyla tanınan yapı, isminde bile kentin yakın tarihinin izlerini taşıyor. Yapının gerçek adı Aziz Petrus ve Aziz Paulus Kilisesi. Ancak Şanlıurfalıların bugün daha çok kullandığı "Reji" ismi, kilisenin ibadethane olarak kullanıldığı dönemden değil, daha sonra geçirdiği büyük işlev değişikliğinden geliyor.

Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesinin resmî tarihçesine göre yapı, 6. yüzyıla ait bir kilise kalıntısının üzerine 1861 yılında inşa edildi. Adını Hz. İsa’nın havarileri Petrus ve Paulus’tan aldı.

Kilise uzun yıllar boyunca aktif biçimde kullanıldı. Fakat 20. yüzyılın ilk çeyreğinde yapının kaderi tamamen değişti.

Kiliseden tütün fabrikasına

Belediye kayıtlarına göre yapı 1924 yılına, Urfalı Süryanilerin Halep’e göçüne kadar kilise olarak kullanıldı.

Sonrasında bina Tekel idaresinin kullanımına geçti. Önce tütün fabrikası, daha sonra ise üzüm deposu olarak değerlendirildi.

İşte bugün herkesin bildiği "Reji Kilisesi" adı da bu dönemin hatırası.

Belediyenin aktardığı bilgiye göre Tekel sözcüğünün Fransızca karşılığı olan "Regie" ifadesinden dolayı yapı halk arasında Reji Kilisesi olarak anılmaya başladı.

Başka bir ifadeyle bugün binanın üzerinde tarihsel kimliğinin önüne geçen isim, yapının kilise olarak kullanıldığı dönemden değil, tütün işletmesi döneminden kaldı.

İçerisinden çıkan mezar taşlarına ne oldu?

Yapının tarihindeki az bilinen ayrıntılardan biri de kiliseden çıkarılan yazılı mezar taşları.

Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesinin kayıtlarında kiliseden çıkarılan yazılı mezar taşlarının Urfa Müzesine yollandıği belirtiliyor.

Bu durum yapının yalnızca mimari açıdan değil, kitabeleri ve mezar kültürü açısından da kentin tarihsel belleğinin parçalarından biri olduğunu gösteriyor.

Kilisenin ele geçirildiğu Ellisekiz Meydanı çevresi de Şanlıurfa’nın eski kent dokusunun içerisinde yer alıyor.

Yıllar sonra yeniden işlev değiştirdi

Reji Kilisesi’nin hikâyesi tütün fabrikası ve üzüm deposuyla sona ermedi.

Yapı Şanlıurfa Valiliği tarafından 1998 yılında restore edildi. Restorasyonun ardından 24 Mayıs 2002 tarihinde Vali Kemalettin Gazezoğlu Kültür Merkezi adıyla hizmet vermeye başladı. Günümüzde de sosyal ve kültürel etkinliklerde kullanılabiliyor.

Böylece aynı bina yaklaşık bir buçuk yüzyıllık süreç içerisinde kilise, tütün fabrikası, üzüm deposu ve kültür merkezi gibi birbirinden tamamen farklı işlevler üstlendi.

Şanlıurfa’nın merkezinde her gün önünden insanların geçtiği Reji Kilisesi’nin az bilinen sırrı da burada saklı: Bugün kullanılan adı kilisenin asıl adı değil ve yapı tarih boyunca yalnızca ibadethane olarak kullanılmadı.

Kentteki birçok tarihî yapı gibi Reji de Şanlıurfa’nın farklı dönemlerini tek bir binanın duvarları içerisinde bir araya getiriyor.