Şanlıurfa’nın Unutulan Halı Fabrikası: 360 İşçinin Emek Verdiği Tarihî Yapı Okul Oldu

Tarihî kayıtlara göre Şanlıurfa‘da 1912 yılında fliyete geçirilen bir halı fabrikasında 360 kişi istihdam ediliyordu. Bünyesinde halı atölyesi ve iplik boyahanesi barındıran yapı, sonraki yıllarda farklı amaçlarla değerlendirildi ve 1955 yılında okula dönüştürüldü.

Kentin tarihî yapıları arasında, geçmişte üretim amacıyla kullanılmış binalar da yer alıyor. Ulu Cami‘nin arkasındaki Demokrasi Caddesi üzerinde konumlanan bir yapı, 20. yüzyılın başlarında yüzlerce kişinin çalıştığı halı fabrikasına ev sahipliği yaptı.

Şanlıurfa Kültür Atlası‘nın geleneksel el sanatlarına yönelik araştırmasına göre, 1912 yılında açılan fabrikada 360 işçi görev alıyordu. Halı atölyesi ile iplik boyahanesinin yer aldığı bina, ilerleyen dönemde eğitim amacıyla kullanılmaya başlandı.

Tarihî Bina 1895-1897 Yılları Arasında İnşa Edildi

Kültür Atlası’nda yer alan bilgilere göre söz konusu yapı, Sultan II. Abdülhamid döneminde, 1895-1897 yılları arasında Ermeni vatandaşlar için sanat evi olarak inşa ettirildi.

Binanın içerisinde marangozhane, halı üretim alanı ve ipliklerin boyandığı bir boyahane mevcuttu. Bez basma atölyesi olarak da hizmet vermesi sebebiyle yapı Basmahane adıyla biliniyordu.

Söz konusu kullanım şekli, binanın ilk günden itibaren çeşitli el sanatlarının öğretimi ve üretimiyle bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor.

Şanlıurfa Halı Fabrikası 1912 Yılında Fliyete Geçirildi

Araştırmada, 1912 yılında Alman Protestan misyonerler tarafından kurulan Deutsche Orientmission örgütü vasıtasıyla binada bir halı fabrikasının açıldığı bilgisine yer veriliyor.

Fabrika, halı atölyesi ve iplik boyahanesinden meydana geliyordu. Üretimde çalışan işçilerin Ermeni gençlerinden oluştuğu ifade ediliyor.

Kayıtlarda çalışan sayısı 360 olarak belirtiliyor. Bu rakam, fabrikanın açıldığı döneme ait üretim organizasyonuyla ilgili dikkat çeken bilgiler arasında bulunuyor.

Fabrikanın Yönetimine Almanya’dan Uzman Getirildi

Kültür Atlası’nda, halı atölyesinin yönetimine Franz Eckhart adlı bir kişinin getirildiği kaydediliyor. Eckhart’ın Almanya’da halıcılık alanında tecrübe edindiği aktarılıyor.

Atölyede üretilen halılar, Şanlıurfa’da kullanılmasının yanı sıra il dışına da gönderiliyordu. Bu sayede fabrikada üretilen ürünler yalnızca yerel ihtiyaç için hazırlanmıyordu.

İplik boyahanesinin de aynı yapının içinde yer alması, halı üretiminin farklı aşamalarının bir arada yürütüldüğüne işaret ediyor.

Tarihî Yapı 1955 Yılında Okula Dönüştürüldü

Fabrika binası, 1940 yılından sonra çeşitli amaçlarla kullanıldı. Kültür Atlası’ndaki kayıtlara göre 1955 yılında Şehit Nusret İlkokulu bu yapıya taşındı.

Böylelikle bir dönem halı ve iplik üretimine sahne olan bina, eğitim işlevi kazandı. Araştırmada, yapının okul olarak kullanılmayı sürdürdüğü belirtiliyor.

Binanın konumu, Ulu Cami’nin arkasında yer alan Demokrasi Caddesi olarak kayıt altına alınıyor.

Şanlıurfa’nın Sanayi Geçmişindeki Önemli Örneklerden Biri

Şanlıurfa’nın geleneksel üretim geçmişi genellikle küçük atölyeler ve çarşı esnafıyla bağdaştırılıyor. Ancak 1912 yılında açılan bu halı fabrikası, kentte daha büyük ölçekli üretim organizasyonlarının da mevcut olduğunu gösteren tarihî örneklerden biri olarak öne çıkıyor.

360 işçinin çalıştığı fabrikanın üretim alanları, yönetim yapısı ve ürünlerinin il dışına gönderilmesi, Şanlıurfa’nın erken dönem sanayi tarihine dair kayıtlar arasında yer alıyor.