Osmanlı Döneminde Urfa Sancağının İdari Yapısı: Rumkale de Kaza Statüsünde Kayıtlı

Şanlıurfa’nın Osmanlı dönemindeki idari teşkilatını mercek altına alan akademik bir çalışmada, Rumkale‘nin de Urfa sancağına bağlı kazalar arasında bulunduğu ortaya konuldu. Araştırmacı Mehmet Nuri Şanda tarafından 2024 yılında yayımlanan çalışmada, 19. yüzyılda Urfa sancağına bağlı Birecik, Suruç, Harran ve Rumkale gibi idari birimler tarihî belgeler esas alınarak değerlendiriliyor.

Külliyat Osmanlı Araştırmaları Dergisi‘nde yer alan makalede, dönemin yönetim teşkilatı ile nüfus özellikleri ayrıntılı biçimde ele alındı. Çalışmanın başlıca kaynakları arasında Halep Vilayet Salnameleri, Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi belgeleri ve tarih araştırmaları yer aldı.

Osmanlı Döneminde Urfa Sancağına Bağlı Kazalar

19. yüzyıldaki Urfa sancağının idari yapısını konu edinen araştırmada; Birecik, Suruç, Rumkale ve Harran kazaları ile bu kazalara bağlı nahiyeler incelemeye tabi tutuldu. Yerleşim yerlerinin dönemin yönetim sistemi içindeki konumları, farklı yıllara ait belgelerden yararlanılarak değerlendirildi.

Çalışmada bilhassa Rumkale’nin tarihî kayıtlarda kaza olarak geçmesi dikkat çekiyor. Osmanlı döneminde kullanılan kaza ve nahiye gibi idari tanımlamalar, günümüzdeki ilçe ve diğer yerleşim birimleriyle aynı sınırları ya da statüleri ifade etmiyor.

Urfa’nın Nüfus Yapısı Arşiv Belgeleriyle Ele Alındı

Mehmet Nuri Şanda’nın araştırması yalnızca idari sınırların incelenmesiyle sınırlı tutulmadı. Urfa sancağına bağlı yerleşimlerin demografik, kültürel, sosyal ve dinî özellikleri de tarihî kayıtlar üzerinden değerlendirildi.

Farklı yıllarda hazırlanan Halep Vilayet Salnameleri, bölgenin Osmanlı dönemindeki idari ve nüfus yapısının araştırılmasında başvurulan belgeler arasında bulundu. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’nden temin edilen kayıtlar da çalışmanın kaynakları arasında yer alıyor.

Araştırmacı, Urfa sancağının idari geçmişine dair daha önce hazırlanan bazı çalışmalarda kullanılmamış arşiv belgelerini de incelemeye dahil etti. Söz konusu belgeler; tarihsel araştırma yöntemi, doküman ve içerik analizi çerçevesinde değerlendirildi.

Rumkale ve Harran’ın Tarihî İdari Konumu

Araştırmada Rumkale ve Harran‘ın Osmanlı dönemindeki idari konumları, Birecik ve Suruç ile birlikte incelendi. Kazalara bağlı nahiyelerin ele alınmasıyla Urfa sancağının 19. yüzyıldaki yönetim teşkilatı araştırıldı.

Çalışma, farklı dönemlere ait tarihî belgeleri kapsadığından kaza ve nahiye adları dönemin idari yapısı çerçevesinde değerlendiriliyor. Araştırmada yer alan yerleşim tanımları ve nüfus bilgileri, günümüzdeki idari düzeni değil, Osmanlı döneminin kayıtlarını yansıtıyor.

Makalenin Yayın Bilgileri

19. Yüzyılda Urfa Sancağının İdari Yapısı ve Nüfusu başlıklı makale, Külliyat Osmanlı Araştırmaları Dergisi’nin 24. sayısında 2 Eylül 2024 tarihinde yayımlandı. Mehmet Nuri Şanda’ya ait çalışma, derginin 129-147. sayfaları arasında bulunuyor.