Asrın felaketi şeklinde nitelendirilen 6 Şubat sarsıntılarında hasara uğrayan Mahmut Paşa Camii, yürütülen kapsamlı restorasyon fliyetlerinin neticelenmesiyle birlikte kapılarını cemtine yeniden açmaya hazırlanmaktadır.
Şanlıurfa’nın Birecik kazasında konumlanan tarihi mabedin, 24 Ağustos 2026 Pazartesi günü idrak edilecek olan Mevlit Kandili merasimi vesilesiyle öğle namazı vaktinde cemtiyle buluşturulması hedeflenmektedir.
DEPREMİN TAHRİBATI KAPSAMLI ÇALIŞMALARLA GİDERİLDİ
Kurtuluş Mahallesi sınırlarında, Urfa Kapısı mevkiinin bitişiğinde yer alan Mahmut Paşa Camii, afetin yıkıcı etkisinden nasibini alan kültür varlıkları arasında bulunmaktaydı. Yapının aslına uygun biçimde ayağa kaldırılması maksadıyla başlatılan onarım süreci, eserin tarihi dokusu ve mimari nitelikleri bütünüyle muhafaza edilerek tamamlanmıştır.
Genel Müdürlük bünyesinde icra edilen restorasyonun bitirilmesiyle tarihi mabet, yeniden Birecik bölgesinin en mühim ibadet ve kültür odaklarından birisi durumuna getirilmiştir. Bu tarihi mirasın tekrar hizmete sunulması yöre halkı tarafından memnuniyetle karşılanmaktadır.
MAHMUT PAŞA CAMİİ’NİN TARİHİ VE MİMARİ NİTELİKLERİ
Şanlıurfa ili, Birecik ilçesi, Kurtuluş Mahallesi, Mahmut Paşa Sokağı’nda konumlanmış olan eser; ilçenin doğu kesimindeki Urfa Kapı’nın batısında, dış kale surlarının dahilinde kendi ismiyle bilinen sokakta bulunmaktadır. Yapı, cami ve hamam unsurlarını ihtiva eden Mahmut Paşa Külliyesi’nin mühim bir cüzüdür.
Cami taç kapısındaki kitabede, H.981/1573-74 senesinde Mahmud Paşa eliyle inşa ettirildiği kayıtlıdır. 16.yy devrine ait olan yapının muhtelif tarihlerde tamir gördüğü diğer kitabeler vasıtasıyla anlaşılmaktadır (Görür 1999, 47). Giriş üzerindeki ikinci kitabeye göre eser H.1135/M.1723 tarihinde onarılmıştır.
Aynı cephenin batı tarafındaki yuvarlak kemerli pencere alınlığındaki diğer kitabe ise 1952 tarihlidir ve bahse konu kısmın yapıya sonradan ilave edildiğini ortaya koymaktadır (Alp 1999, 78). Mevcut kitabeler günümüzde yapının üzerinde tespit edilememiştir. Kesme taş mimariye sahip cami, mihraba paralel 2 sahınlı bir plana sahiptir. Dikdörtgen bir zemin üzerine inşa edilen yapının dış ölçüleri kuzey-güney istikametinde 26m, doğu-batı istikametinde 30m olarak belirlenmiştir.
Avlunun girişleri kuzey ve batı cepheler üzerinden sağlanmaktadır. Kuzeydeki drape (sarkık) kemerli giriş kapısı 2.83m yükseklik ve 2m genişliktedir. Batı yönündeki açıklık ise 2.70m yükseklikte, 1.56m eninde olup yuvarlak kemerli niş içerisine yerleştirilmiş dikdörtgen formdadır. Batı giriş alanında avluya geçit veren bir hol kullanılmıştır.
Basık kemer formu sergileyen hol; doğu-batı yönlü olup 6m uzunluk, 3.50m genişlik ve 2.70m yükseklik ölçülerindedir. Bu basık kemer sonradan düzleştirilmiştir. Holün kuzey kısmında üzeri kapalı vaziyette 1 adet kuyu mevcuttur. Avlu alanı kuzey-güney doğrultusunda 13m, doğu-batı aksında 11.90m ebatlarındadır; doğuda son cemt mahalli, batıda imam odası mevcuttur. Doğu kısımdaki çapraz tonozla örtülü son cemt yeri kuzey-güneyde 4m, doğu-batıda 10m ebatlarında ve 4.65m yüksekliğindedir.
Avlunun batısında şadırvana uzanan su kanalı ile 1 adet su kuyusu yer alır. Harime geçiş, 2.67m yükseklik ve 1.60m genişliğe sahip drape kemerli açıklıktan temin edilir. Batıdaki diğer giriş kapısı da 2.66m boyunda ve 1.60m eninde drape kemer düzenindedir. Harim mekanı 2 sahından teşekkül etmiştir.
Çapraz tonozlu ve dikdörtgen planlı harim mekanının ölçüleri; kuzey-güneyde 6.80m, doğu-batıda 27.27m ve yükseklik olarak 5.20m şeklindedir. Harimin güney duvarında 3.38m yükseklik, 1m genişlik ve 0.82m derinliğinde, iki yanında sütunçeler barındıran mihrap yer alır. Mihrabın batı kanadında sonradan eklenmiş ahşap minber yer almaktadır.
Harimin cephelerinde 1.82m yükseklik, 0.90m genişlik ve 0.50m derinlik ölçülerine sahip sütunçeli ve drape kemerli pencere nişleri yerleştirilmiştir. Güneydoğu cephesinde ise 1.25m yükseklik, 0.62m genişlik ve 0.38m derinliğinde sağır nişler mevcuttur. Saçaklı üst örtüye sahip mabedin minaresi avlunun kuzeydoğu köşesinde konumlanmaktadır.
Minare; kare kaide üzerinden yükselen, yuvarlak pabuçlu, silindirik yivli gövde yapısına, yıldız ve bitkisel süslemeli şerefe altına ve konik külaha sahiptir. Kürsü alanında kitabe yer almaktadır. Kesme taş örgülü minarenin girişi yuvarlak kemerli olup 1.70m boyunda ve 0.67m enindedir.
