Şanlıurfa’nın Köklü Eğitim Mirası: Halil-ür Rahman Medresesi ve Hz. İbrahim Rasathanesi

Şanlıurfa’nın tarihi ve dini önem taşıyan merkezlerinden biri olan Balıklıgöl Yerleşkesi içinde konumlanan Halil-ür Rahman Medresesi ve Rasathanesi, yüzyıllardır varlığını sürdüren kıymetli kültürel varlıklar arasında yer almaktadır. Eyyübiye ilçesinin Göl Mahallesi’nde, Şanlıurfa Kalesi’nin yaklaşık 225 metre kuzeydoğusunda konuşlanmış bu yapı topluluğu, geçmişte bir ilim ve eğitim merkezi olarak işlev görmüş olup, günümüzde de ziyaretçilerin ilgi odağı olmayı sürdürmektedir.

ASIRLARDIR AYAKTA DURAN İLİM YUVASI

Halil-ür Rahman Camii Külliyesi’nin mühim bileşenlerinden biri olan medresenin kesin inşa tarihi belirsizdir. Ancak araştırmacılar, yapının 12. ve 13. yüzyıllarda Eyyubiler döneminde gerçekleştirilen imar fliyetleri esnasında inşa edildiğini öngörmektedirler. Medrese, ilerleyen dönemlerde Memlükler ve Osmanlılar tarafından çeşitli onarım süreçlerinden geçirilerek uzun seneler boyunca eğitim fliyetlerini devam ettirmiştir.

GELENEKSEL MEDRESE MİMARİSİNİN GÖZ ALICI ÖZELLİKLERİ

Kesme taştan inşa edilmiş olan yapı, L planlı mimarisi ve dokuz revaklı düzeniyle dikkat çekmektedir. Medreseye, yerden yükseltilmiş bir giriş bölümünden merdiven vasıtasıyla erişim sağlanmaktadır. Revaklı avlunun çevresinde düzenlenmiş talebe odaları, klasik avlulu medrese mimarisinin sade fakat etkileyici örneklerinden birini teşkil etmektedir. Bugün itibarıyla ziyarete kapalı olan medresenin iç bölümleri görülemese de, dış mimarisi tarihi dokusunu büyük ölçüde muhafaza etmektedir.

HZ. İBRAHİM İLE ÖZDEŞLEŞEN RASATHANE

Medreseye bitişik konumda bulunan küçük yapı ise halk arasında “Hz. İbrahim’in Rasathanesi” olarak bilinmektedir. Rivayetlere göre Hz. İbrahim’in yıldızları gözlemlediği yer olarak kabul edilen bu yapı, Balıklıgöl ve Halil-ür Rahman Camii’nin bulunduğu kutsal alan içerisinde yer almaktadır.

Kuzey cephesindeki dikdörtgen giriş açıklığından ulaşılan yapının merkezinde sekizgen planlı bir havuz bulunmaktadır. Havuzdaki suyun Halil-ür Rahman Gölü ile bağlantılı olduğu ifade edilmektedir.