Türkiye’nin Iraklı personeli DAEŞ’le mücadele kapsamında eğittiği Başika-Zilkan yerleşkesi, iki ülkenin güvenlik iş birliğine ilişkin mutabakatıyla yeniden gündemde. Eylül 2026’da kararlaştırılan kademeli devir süreci, Milli Savunma Bakanlığının 1 Ekim’deki açıklamasıyla teyit edildi. Yerleşkenin Irak Federal Hükümetine teslim edilmesi planlanırken sürecin tamamlanacağı kesin tarih kamuoyuna açıklanmış değil.
BAŞİKA ÜSSÜ NEREDE BULUNUYOR?
Başika Üssü, Irak’ın kuzeyindeki Ninova vilayetinde, Musul’un kuzeydoğusunda bulunuyor. Yerleşke, Türkiye sınırları içinde değil, Irak topraklarındaki Başika bölgesinde yer alıyor. Başika, Ninova Ovası üzerinde Musul ile Şeyhan arasındaki yerleşimlerden biri.
Dışişleri Bakanlığı, 2015 tarihli açıklamalarında bölgeyi Iraklı personelin DAEŞ’e karşı mücadele için eğitildiği Musul çevresindeki alan olarak tanımladı. Askeri yerleşke, farklı dönemlerde Başika Kampı, Başika Eğitim Kampı, Zilkan Kampı ve Zelikan Kampı adlarıyla da anıldı.
BAŞİKA NE DEMEK, İSMİNİN ANLAMI NE?
Başika, öncelikle Irak’ın Ninova vilayetindeki tarihi bir yerleşimin adı. Yaygın etimolojik açıklamalardan birinde isim, Yeni Aramice/Süryanice kökenli “Bet” ve “Ashiqa” sözcükleriyle ilişkilendiriliyor. Bu açıklamada Türkçe karşılığı yaklaşık olarak “Âşıklar evi” veya “sevenlerin evi” şeklinde veriliyor.
İsmin kökenine ilişkin bu yorum, bazı dil faaliyetlarında ve bölgeyi ele alan araştırmalarda yer alıyor. Günümüzde ise Başika, esas olarak bölgeyi ve yerleşimi tanımlayan bir özel ad olarak kullanılıyor.
BAŞİKA İLE BAŞİKA-ZİLKAN AYNI YERİ Mİ İFADE EDİYOR?
Başika Üssü ve Başika-Zilkan ifadeleri, kamuoyunda büyük ölçüde aynı askeri yerleşke için kullanılıyor. Ancak Başika, daha geniş bölgenin ve yerleşim yerinin adı. Zilkan veya Zelikan ise askeri kampın ele geçirildiğu alanı tanımlayan isimlerden biri.
Türkiye’nin 2026 tarihli açıklamalarında “Başika-Zilkan yerleşkesi” adı öne çıkıyor. Askeri kamp ile Başika kasabasının tamamı aynı alanı ifade etmiyor.
BAŞİKA ÜSSÜ NEDEN KURULDU, FAALİYETLER NE ZAMAN BAŞLADI?
Başika’daki Türk personelinin görevi, başlangıçta DAEŞ’le mücadele edecek Iraklı gönüllülere eğitim vermek olarak açıklandı. Dışişleri Bakanlığı, Aralık 2015’te Türkiye’nin eğitim programını Mart 2015’ten itibaren yürüttüğünü belirtti. Bakanlık, personele doğrudan muharip görev verilmediğini de bildirdi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 2015’te kampın dönemin Irak Başbakanı Haydar el-İbadi’nin Türkiye’den eğitim desteği istemesinin ardından oluşturulduğunu söyledi. Türkiye, kampın yerel makamlarla koordinasyon içinde kurulduğunu ve askeri varlığın eğitim amacı taşıdığını savundu.
Aralık 2015’te bölgeye ilave Türk askeri unsurlarının gönderilmesi Ankara ile Bağdat arasında diplomatik anlaşmazlığa yol açtı. Irak Federal Hükümeti, ek konuşlandırmaya onay vermediğini belirterek Türk kuvvetlerinin çekilmesini istedi. Irak yönetimi konuyu Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine de taşıdı.
BAŞİKA’DA KİMLERE ASKERİ EĞİTİM VERİLDİ?
Eğitim faaliyetleri, DAEŞ’e karşı mücadele edecek Iraklı unsurların kapasitesini artırmayı amaçlıyordu. 2015’te, Musul Ulusal Muhafızlarının çekirdeğini oluşturması planlanan Iraklı gönüllülerin kampta eğitim aldığı açıklandı. Farklı eğitim programlarından Türkmen, Arap ve Kürt unsurların da geçirildiği ifade edildi.
Programlarda meskûn mahal operasyonları, patlayıcılarla mücadele, ağır silah kullanımı ve ilk yardım gibi konular yer aldı. Kampta farklı dönemlerde Iraklı yerel güçlere ve DAEŞ’le mücadelede görev alacak personele eğitim verildi.
BAŞİKA ÜSSÜ NEDEN IRAK’A DEVREDİLİYOR?
Devir kararı, Türkiye ile Irak’ın güvenlik iş birliği ve Irak devlet otoritesinin güçlendirilmesine ilişkin mutabakatının parçası. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, 23 Eylül 2026’da Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Irak Başbakanı Ali Zeydi’nin New York’taki görüşmesinde bu konuların ele alındığını duyurdu.
Taraflar, Sincar’da Irak devlet otoritesinin bütünüyle tesis edilmesi ve yasaklı yabancı silahlı unsurların varlığının sona erdirilmesi konusunda anlaştı. Başika-Zilkan’ın devri de Irak’ın bu güvenlik uygulamalarında sağlayacağı ilerlemeyle bağlantılı olarak açıklandı.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 26 Eylül’de Irak yönetiminin silahlı yapıların silahsızlandırılması ve Sincar’daki devlet otoritesinin güçlendirilmesi için bir yol haritası uyguladığını söyledi. Fidan, bu süreç ilerledikçe Türkiye’nin Başika’daki askeri varlığını kademeli olarak azaltıp sonlandırmaya yönelik adımlar atacağını belirtti.
BAŞİKA-ZİLKAN KİME DEVREDİLECEK, TAKVİM AÇIKLANDI MI?
Yerleşke Irak Federal Hükümetine devredilecek. Mutabakatta teslimin herhangi bir yerel silahlı yapıya veya başka bir gruba yapılacağı belirtilmiyor. Irak Güvenlik Medya Hücresi Başkanı Korgeneral Saad Maan da devrin, federal hükümetin güvenlik tesisleri üzerindeki otoritesini güçlendireceğini ifade etti.
Türkiye ve Irak, sürecin üzerinde anlaşmaya varılan mekanizma ve zaman çizelgesi kapsamında kademeli yürütüleceğini bildirdi. Ancak 1 Ekim 2026 itibarıyla kamuoyuna kesin bir tamamlanma günü veya saati açıklanmadı. Milli Savunma Bakanlığı da aynı gün yaptığı açıklamada kademeli devir sürecini teyit etti.
TÜRKİYE’NİN BAŞİKA’DAKİ ASKERİ VARLIĞI SONA ERECEK Mİ?
Açıklanan süreç, Başika-Zilkan’daki Türk askeri varlığının kademeli olarak azaltılıp sonlandırılmasını kapsıyor. Fidan, bu adımların Irak’ın güvenlik yol haritasındaki ilerlemeyle birlikte atılacağını söyledi. Devir, Sincar’daki güvenlik düzenlemeleriyle bağlantılı şekilde yürütülecek.
Türkiye ile Irak’ın diğer askeri ve güvenlik iş birliği mekanizmaları ise ayrı olarak devam ediyor. Milli Savunma Bakanlığı, 2024’te Bağdat’ta Ortak Güvenlik Koordinasyon Merkezi oluşturulması ve Irak güvenlik güçlerinin kapasitesini artıracak ortak eğitim mekanizmaları üzerinde çalışıldığını açıklamıştı.
Başika-Zilkan’ın teslimi konusunda siyasi mutabakat bulunuyor. Sürecin tamamlanması, iki ülkenin kararlaştırdığı mekanizma ve kademeli takvim çerçevesinde gerçekleşecek.
